Ο ελληνικός πολιτισμός! Το θεμέλιο του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού. Η ανεκτίμητη και ανυπέρβλητη προσφορά του ελληνισμού στην οικουμένη. Το καύχημα και η παρηγοριά μας, ιδίως σε μέρες δύσκολες και οδυνηρές, σαν αυτές που σήμερα περνάμε. Αλλά σε τι συνίσταται αλήθεια αυτός ο περίφημος πολιτισμός; Υπάρχει κανένα απομεινάρι ζωντανό ακόμη ή έχει πλέον μουσειακή αξία;

Σίγουρα το ζήτημα είναι πολυσύνθετο και ως ένα βαθμό υποκειμενικό. Κι αυτό που κάποιος θεωρεί σπουδαίο, για έναν άλλο μπορεί να είναι ανάξιο λόγου. Αυτό που εγώ βιώνω ως κέντρο του πολιτισμού μας και κύρια πηγή της ακτινοβολίας του είναι με μια λέξη η σκέψη και ό,τι απορρέει από αυτήν.

Στην αρχαία Ελλάδα η φιλοσοφία σημείωσε άνθηση σε βαθμό υπερθετικό και καθιερώθηκε ως η βάση της επιστήμης της φιλοσοφίας σε όλες τις εποχές. Καλλιεργήθηκαν οι έννοιες της ελευθερίας, της αξιοπρεπείας και της δικαιοσύνης ως ύψιστα αγαθά, όταν άλλοι λαοί δεν είχαν την δυνατότητα ούτε να τα επιθυμήσουν ή καν να τα ονειρευτούν. Γεννήθηκε η ιδέα της δημοκρατίας, την στιγμή που κάποιοι αισθάνονταν ως ανάγκη να τους κυβερνά τυραννικά ένας μονάρχης.

Άμεση σχέση και αλληλεξάρτηση με την σκέψη έχει πάντοτε η γλώσσα. Η μια επιδρά στην άλλη. Σκεπτόμαστε με λέξεις και προτάσεις, και όταν μιλάμε εκφράζουμε τις σκέψεις μας. Ανεπτυγμένη γλώσσα σημαίνει και ανεπτυγμένη σκέψη και τανάπαλιν. Τι να πρωτοπούμε για την ελληνική γλώσσα; Για κάποιους αρκεί ότι αυτήν την γλώσσα επέλεξε ο Θεός για να μας αποκαλύψει τον Εαυτό του. Σε τούτη την γλώσσα έχουν γραφεί τα πιο υψηλά νοήματα του ανθρωπίνου πνεύματος. Σ᾿ αυτήν ανήκουν οι πιο εξειδικευμένες ορολογίες της επιστήμης. Αυτής της γλώσσας τυχεροί κληρονόμοι αλλά και υπεύθυνοι κληροδότες είμαστε εμείς.

Η ελληνική σκέψη θεωρείται ότι έφθασε τα ανώτατα εφικτά για την ανθρώπινη διάνοια όρια όταν συναντήθηκε με τον χριστιανισμό. Η θαυμαστή σύγκραση των δύο προκάλεσε την συγκρότηση της βυζαντινής γραμματείας, που θα μείνει εσαεί ένας απλανής οδηγός του ανθρώπου στην αέναη (συνειδητή ή μη) αναζήτηση πνευματικής ανατάσεως και αθανασίας.

Οι τέχνες επίσης και η εκλεπτυσμένη αίσθηση του ωραίου είναι έκφραση της όλης αυτής παιδείας, αλλά ταυτόχρονα και μέσα για επιπλέον καλλιέργεια, για ευρύτερη ψυχ-αγωγία, με την αρχέτυπη έννοια του όρου. Η μουσική, η ζωγραφική, η αρχιτεκτονική, η γλυπτική από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα δεν έπαυσαν να προάγονται και να ευδοκιμούν. Ούτε η οθωμανική σκλαβιά δεν στάθηκε εμπόδιο στην πρόοδό τους. Είναι γνωστά τα ελληνικά επιτεύγματα σε όλες τις τέχνες και καθ᾿ όλες τις εποχές, και παγκόσμιο το ενδιαφέρον και ο θαυμασμός που προκαλούν.

Αυτή η ιδιαίτερη θέση που κατείχαν ανέκαθεν στην ιεραρχία του ελληνικού πολιτισμού τα «νοητά» είναι από μόνη της άλλη μια εξαίσια πτυχή του. Ο ηρωισμός, ως περιφρόνηση όλων των υλικών, των επιθυμιών, ακόμη και του ίδιου του εαυτού, ενώπιον «αΰλων» ιδεών και αρετών είναι ταυτισμένος με τον ελληνισμό. Η ελληνική φιλοξενία, ως έμπρακτη καθημερινή εφαρμογή της αγάπης και της θυσίας, είναι παροιμιώδης. Το φιλότιμο είναι η χαρακτηριστική ελληνική αρετή, που εκλείπει ακόμη και ως λέξη από τις περισσότερες γλώσσες του κόσμου. Η ιλαρή ανωτερότητα και συγχωρητικότητα προς όσους μας εχθρεύονται χωρίς κανένα λόγο είναι η ασφαλής απόδειξη της ισχύος της γνήσιας ελληνικής ψυχής.

Φυσικά, ο πολιτισμός αυτός, ως σκέψη, ως αίσθηση, ως ιδεολογία, ως αρετή, ως δημιουργία, ως υπέρβαση, ως στάση ζωής και τελικώς ως εκπλήρωση του νοήματος της ανθρωπίνης υπάρξεως δεν μπορεί να περιοριστεί σε εθνικά, φυλετικά ή τοπικιστικά πλαίσια. Λέγεται ελληνικός, αλλά είναι παγκόσμιος. Ξεκίνησε από τα γεωγραφικά όρια της Ελλάδος, αλλά απευθύνεται σε όλα τα μήκη και πλάτη. Ο καθένας δικαιούται και μπορεί να τον ενστερνιστεί και να ονομαστεί τελικά Έλλην, με έννοια ευρεία, αποσπασμένη από γενετικούς εγκλεισμούς. Δεν μπορώ να μην αναφέρω ένα σύγχρονο παράδειγμα τέτοιου «Έλληνα», του φιλόσοφου και θεολόγου Σωφρονίου, Ρώσου στην καταγωγή, γνωστού παγκοσμίως για το πολυεθνικό μοναστήρι που ίδρυσε στην Αγγλία και για τα ρηξικέλευθα συγγράματά του, που απετέλεσαν μια ανανεωμένη έμπνευση στην αντίληψη και πρόσληψη του χριστιανισμού και νέο αυθεντικό εμπλουτισμό της χριστιανικής γραμματείας και φιλοσοφίας.

Έχουμε εκ των πραγμάτων την τιμή να είμαστε άμεσα ή έμμεσα φορείς αυτού του αξεπέραστου πολιτισμού. Του πολιτισμού που, χωρίς να το επιδιώξει, έδειξε ότι μπορεί με την αξία του να «κυριεύσει» τον κόσμο. Ας φανούμε αντάξιοι της ευθύνης μας.

Advertisements